Prawo (17.11)

Koncepcje prawa:
a. Klasyczne :
1. prawno-naturalna in. naturalistyczna lub justnaturalisyczna,
2. pozytywistyczna in. pozytywizm prawniczy,
3. realistyczna lub realizm prawniczy.

Prawno-naturalna i pozytywistyczna stoją w opozycji do siebie, a realistyczna zawiera elementy obu koncepcji.
Prawno naturalna jest najstarsza pod względem historycznym. Powstała na przełomie XVIII i XIX w. czyli do oświecenia. Uchodziła w tedy za jedyną koncepcje. Natomiast koncepcja pozytywistyczna jest już produktem oświecenia.
Elementy określające:

• ontologia (wyodrębnianie określonej kategorii) - prawo jest elementem świata wartości, ma charakter aksjologiczny :

a. prawo jest wartością,
b. ma służyć dobru, sprawiedliwości,
c. wartości te mają charakter obiektywny
Wersja teistyczna - wartości te trzeba czerpać od Boga, jeżeli chce się je poznawać to trzeba studiować pisma święte, żywoty świętych itp.
Tomasz z Akwinu dzielił prawo na :
* lex aeterna- prawo ponad ziemskie, tylko Bóg może rozumieć takie prawo.
* lex naturalis -pochodzi od Boga, ale jest zrozumiałe na rozum człowieka.
* lex humana -prawo ludzkie, jest wynikiem świadomości człowieka.
* ars - sztuka rządzenia, prawo sztuczne z Bogiem nie ma nic wspólnego, głównie obejmuje zasady organizacji życia ludzkiego, wszystko jest w wymiarze technicznym.
Poznawalność prawa była ściśle związana z wiarą, kto był innowiercą ten wykluczał siebie z możliwości jego poznania. Na podstawie tego wynika, że prawo jest poznawalne do pewnego stopnia i na podstawie pewnych warunków
Wersja świecka- (przedstawiciele : Jan Jakub Rousseau, Hugo Grocjusz, Tomasz Hobbes).Źródłem poznania prawa są wartości, których pochodzenia nie szuka się w Bogu tylko w społeczeństwie. Wyrastają z pewnych praktyk społecznych. J.J. Rousseau uważał, że tak jak w przyrodzie tak w życiu społecznym są pewne prawa- nikt ich nie ustanawiał, ich pochodzenie ma charakter naturalny, kształtowały się historycznie. Pierwotne źródło to strach. Człowiek mniej się bał, gdy był w grupie, a tam potrzebny był pewien system by rozdzielić podział ról. Ludzie poddają się dobrowolnie temu systemowi bo chcą przeżyć.

• stosunek do wartości - w koncepcji pozytywistycznej nie ma rozróżnienia na prawo i moralność. Istnieje tylko jedność tego co prawne i moralne. W koncepcji naturalistycznej jest wartość lex - tekst. Jak jest lex bez just to społeczeństwo takiemu prawo może się nie poddać. Występują konflikty moralnościowe jak np. problem aborcji lekarz może odmówić dokonania aborcji w tedy, gdy kobieta ma prawne zezwolenie (np. ciąża powstała w sposób zabroniony - gwałt)ze względu na swoje przekonania. W koncepcji pozytywistycznej nie jest to do pomyślenia. Prawo tutaj jest wytworem decyzji człowieka. Pochodzi od niego, gdyż jest istotą racjonalną. Posługuje się prawem do realizacji celów. Prawo jest traktowane jako technika kontroli społecznej, a aksjologia pozostaje na granicy moralności, np. to jest zgodne z prawem, ale nie moralne.
  
• dyspozycyjność prawa- w koncepcji naturalistycznej jest autonomiczne wobec praktyk życia codziennego, nie można nim sterować - zachowaniem człowieka. Praw anie da się traktować jako techniki. W koncepcji pozytywistycznej prawo jest czymś instrumentalnym, nie jest wartością samą w sobie, ale pochodzi od celu, któremu ma służyć. Następuje upodmiotowienie człowieka, prawo nie jest samo dla siebie tylko dla człowieka.
  
• legitymizacja prawa in. sposób jego uzasadniania :

* pewność - prawo jest wynikiem decyzji
* poczucie bezpieczeństwa
* uzasadnienie poszczególnych norm
* z punkty aksjologicznego wartości to prawo i sprawiedliwość

• dla prawa jest nie jest konieczny do jego wyrażania - lex służy tylko wyrażaniu prawa nie jest jego koniecznością. W koncepcji pozytywistycznej jest koniecznością. Prawo ma swój wymiar komunikacyjny. Zaczynamy utożsamiać prawo z tekstem. Pojawia się potrzeba interpretacji tego tekstu.
• geneza prawa - w koncepcji naturalistycznej nie ma stanowienia czy tworzenia prawa jest ono jedynie poznawalne. Ta geneza ma pozaludzki charakter w wymiarze teistycznym, a w świeckim tworzy się w życiu społecznym. Prawo się rozpoznaje, urzeczywistnia. W koncepcji pozytywistycznej w wyniku wykonania kompetencji prawotwórczej, jest działaniem kreującym. Związanym ściśle z człowiekiem.
  

Koncepcje powstania państwa

• autonomiczne – państwo to pewny element rozwoju historycznego.

• heteronomiczne – nie ma tu elementu historycznego, powstaje na pewne zapotrzebowanie zewnętrzne, jest techniką organizacji życia społecznego. Jest czymś pierwotnym wobec społeczeństwa.

Istota państwa:

• - realistyczne lub socjologiczne – postrzeganie państwa w sferze życia społecznego. Obiektem poznawczym są tylko realne istniejące zjawiska. Sprowadzanie państwa do określonej rzeczywistości, np. państwo to zachowania.

• - nominalistyczne in. prawnicze – państwo to pewien system prawny. Sprowadza się do norm, a nie do zachowania.

• -socjologiczna relacyjna – pewna relacja, zależność. Nie byt samoistny.

a. relacje o charakterze niesymetrycznym- relacje między władzą, a podwładnym –Władza rozkazuje obywatelom.

b. symetrycznym- czyli wzajemnego działania. Państwo to wzajemne oddziaływanie między władzą, a społeczeństwem.

Heteronomiczne (koncepcje) :
- teistyczna – źródło państw jest czynnikiem zewnętrznym. Sakralizuje władze. Pochodzi od Boga lub jakiegoś bóstwa. Przeciwstawienie się władzy jest grzechem. Specyficzna legitymizacja władzy.
Reprezentanci: Św. Augustyn, Św. Tomasz z Akwinu.
Augustyn – władza kościelna powinna przenikać we wszystkie sfery życia świeckiego.
Tomasz – w 4 wymiarach :
1.lex aeterna – prawo boskie, które rządzi życiem państwa. Człowiek nie jest w stanie pojąć tego prawa.
2.lex naturalis – prawo naturalne, jest już poznawalne przez społeczeństwo, które jest ścisle powiązane z nauką kościoła. Źródłem poznawczym jest objawienie. Czyli nie dla każdego tylko np. dla świętych.
3.lex humana – prawo ludzkie, rządzi zachowaniem społecznym, np. prawo własości, wyboru nauczyciela, przemieszczenia się z miejsca na miejsce, ale trzeb przestrzegać prawa boskiego.
4.ars (sztuka rządzenia) prawo sztuczne, strefa tylko dla ludzi, gdzie człowiek nie wnika, np. zbieranie pieniędzy na wojnę.
Teoria predestynacji- świat ułożony jest przez Boga, wszystko ma swoje określone miejsce. Każdy ma swoje miejsce w tym trybiku Boskim. Nikt w średniowieczu nie mógł zmienić swojej struktury hierarchicznej, np. chłop nie powinien się uczyć bo by zmienił plan boski.
Ma to plusy i minusy :
-:

• -niedemokratyzacyjne -nie mieszczą się w kanonach demokracji.

• postawa anty aktywistyczna -społeczeństwo nie ma nic do powiedzenia.

+ :

• nie było problemu z etycznością państwa. Tylko ci co mają walory etyczne mogli sprawować władzę, dziś tego nie ma wstydzimy się za polityków.

-koncepcja powstania państwa w wyniku podboju- autor Ludwik Gumplowicz. Państwa mają charakter odwieczny, jakiś rodzaj okresu nie trzeba nazwać państwem, ale miał taki charakter.
Efekt synergii –wspólnego działania.
Od kiedy ludzie zaczęli działać zbiorowo w tedy powstał pewien system organizacyjny, podział ról.
To musiało być od zawsze kiedy człowiek w takie zbiorowości wchodził. Było zagrożenie zewnętrzne, musieli się bronić przeciw obcym.
Czynniki państwowo twórcze :
-czynnik rasowy
-położenie geograficzne
-bogactwo
Autonomiczne:
- patriarchalna :średniowiecze, z łac. patria czyli ojczyzna. Państwo powstaje z pewnej wspólnoty rodowej, którego źródłem jest ojciec. Stosunki najpierw mają charakter personalny potem z rodziny do rodu mamy wspólne pochodzenie nie ma więzi personalnej potem plemię- zerwanie o pochodzeniu ojca tylko wspólny język, podobność antropologiczna, potem naród- wspólnota kultury, historii, języka, terytorium zwykle.
- patrymonialna- państwa zaczynają się kształtować w ramach własności ziemskiej.
Walka o władze była walką o ziemię.
Austria- związków małżeńskich zyskiwali ziemie.
Dominium- własność= imperium władza (równa się)
Ziemia była elementem przetargowym w walce o władzę.

Państwo w ogólnym zarysie

Państwo w języku polskim pojawiło się w XVIIw.

Słowo PAŃSTWO pochodzi od słowa PAN.

W języku rosyjskim oznaczało gospodarstwo, gospodarka pana.

W starożytności:

1. Grecja – polis w ramach 1 miasto z przyległościami – odrębna tam władza.

2. Rzym- civitas, republika, , obywatelstwo,imperium

civitas- na początku wspólnota gmina, pełno prawnych obywateli

republika- państwo jako wspólnota wszystkich obywateli

imperium – panowanie nad znaczną częścią świata.

Średniowiecze

Regnum – królestwo.

Terra - (obecnie znaczy ziemia) w średniowieczu zaś państwo chrześcijańskie.

Elementy państwa:

- ludzie

- władza

- terytorium

Państwo wgł. Georg'a Jellinka jest to jedność 3 elementów:

- wyodrębnionego terytorium

- zamieszkujące społeczeństwo

-władza suwerenna

Definicja jego państwa to – wyposażona we władze samorodną jedność związkowa osiadłych ludzi.

W Montevideo w 1933r. na konferencji przyjęto prawne kryteria państwa :

- stałą ludność

- suwerena władza

- określone terytorium

- oddzielone granicą

- zdolność do wchodzenia w relacje międzynarodowe

Państwo ma zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych.

zdolność prawna – zdolność do posiadania praw i zobowiązań międzynarodowych,

zdolność do czynności prawnych- zdolność do działań ze skutkiem prawny.

prawa pierwotne – nie przysługują organizacją międzynarodowym, np.

- p. do istnienia

-niezawisłości

-równości

Czynniki by państwo musiało istnieć:

-formalna

-faktyczna

1939/1944r. – nie mieliśmy jedności tych elementów:

- władzy nie było na terytorium

- terytorium rozgrabione

- ludzie – zmieszani

Formalna- że wydają dokument,że uznają nasze państwo.

Definicje państwa :

• - funkcjonalne- funkcje jakie państwo spełnia w danym układzie społecznym np. państwo jest to zrzeszenie doskonale wolnych ludzi w celu korzystania z prawa oraz dla dobra powszechnego.

• - strukturalno – elementarne- np. G. Jedllinka - państwo jest to związek ludzi trwale osiadłych na danym terytorium, podlegających jednej wyłącznej władzy zwierzchniej.

• - psychologiczne – Leon Petrażycki ( mają charakter subiektywny) jako przeżycie psychiczne = zbiór wyobrażeń dotyczących stosunków międzyludzkich . Pochodzą one główie z kontaktów między rządzącymi, a poddanymi.

"Państwo to ja" – Ludwik 14

• -socjologiczne- pewnego rodzaju wspólnota polityczna. Jest to zespół ludzi występujących jako członkowie lub funkcjonariusze określonych instytucji i mających z tego tytułu określone prerogatywy- uprawnienia.